Onze Informatie - Nog meer Franse taal
Oorsprong
Ons huis staat dicht bij het drie-dialecten punt van Frankrijk. Het Bourbonnais wat hier wordt gesproken is dan ook een mengelmoes van dialecten.
Frans is een Romeinse taal die zijn oorsprong vindt in het gesproken Latijns. Er zijn drie hoofddialecten: Langue d'oïl (in het noorden), Langue d'oc (in het zuiden) en Franco-provençal (in het oosten). De eerste twee benamingen zijn afgeleid van de uitspraak van het woordje oui (ja). Vanuit deze drie hoofddialecten zijn tientallen andere dialecten ontstaan. Er zijn er nu nog zo'n 70.
De Franse taal heeft veel invloed gehad van de immigratie vanuit Noord-Afrika, maar er zijn ook vele leenwoorden uit het Engels, franglais genaamd, en ook een paar uit het Nederlands. Met name de scheepvaart deed zijn bijdrage: "havre" (haven) en "nord, sud, est, ouest" (de windrichtingen).

Soms worden leenwoorden ook weer teruggegeven. Wij gebruiken het Franse woord "boulevard", dat zijn oorsprong in het Nederlandse woord "bolwerk" heeft en "mannequin" komt van het Vlaamse woord voor paspop or knaapje (kleerhanger): "manneken". Een ander voorbeeld is "gedroogde kruiden", wat in het Frans "drogue" is ("drug" in het Engels) en in het Nederlands weer terug kwam, onder andere in het woord "drogist". En "vouwstoel" verbasterde in "fauteuil", wat wij weer leenden van de Fransen.
Spreektalen
Naast het Frans kent Frankrijk een aantal andere talen die door een beperkte groep inwoners gesproken worden. Het zijn niet alleen Romaanse talen (waartoe ook het Frans behoort), maar ook Germaanse, Keltische en Baskische. Een overzicht:
FRANSEN SPREKEN FRANS
De meeste Fransen spreken geen vreemde talen. Uit een onderzoek blijkt dat 66 procent geen enkele vreemde taal min of meer vloeiend spreekt. Dat meldt het NRC Handelsblad.
Slechts 48 procent van de Fransen beheerst één vreemde taal net voldoende om zich verstaanbaar te maken. Dat is meestal het Engels, gevolgd door Duits en Spaans en in mindere mate Italiaans en Arabisch. Van de volwassen Fransen heeft 83 procent nooit een vreemde taal geleerd. De meesten (63 procent) zeggen daar in hun beroep geen hinder van te hebben. Slechts tien procent zegt zich belemmerd te hebben gevoeld in zijn werk door gebrekkige talenkennis. Driekwart van de Fransen meent geen vreemde taal nodig te hebben bij het surfen op het internet.
Bron: NRC Handelsblad, overgenomen via van Dale Taalweb, 31 januari 2002.
Romaans
De belangrijkste Romeinse taal in Frankrijk is natuurlijk het Frans. Hierboven schreven we al over de hoofddialecten. Catelaans en Corsicaans horen ook tot deze groep.
Germaans
Nederlands
Tegen de Vlaams-Belgische grensin het noordwesten van Frankrijk leeft een Nederlandstalige minderheid. Enkele tienduizenden inwoners spreken er Vlaams.

Duits
Tegen de Luxemburgse en Duitse grens in het noordoosten van Frankrijk wordt Duits gesproken. Dit Duits kan worden onderverdeeld in Luxemburgs en Allemannisch.
Keltisch
In Bretagne wordt Bretons gesproken. Het is de enige Keltische taal die nog op het Europese vasteland wordt gesproken. Het Bretons heeft veel verwantschap met het Welsh, maar er zijn ook Schotse en Ierse invloeden.
Baskisch

Rond de Pyreneëen tegen de Spaanse grens woont een Baskische minderheid. Het Baskenland spreidt zich uit over Frankrijk en Spanje. De taal is niet verwant aan enig andere bekende taal, het Baskisch is een geïsoleerde taal.
Bourbonnais
Zoals al eerder gezegd: Bourbonnais is het dialect dat gesproken wordt in onze streek, net ten noorden van het overlappingsgebied van de hoofddialecten Langues d'oïl en Langues d'oc. De overlapping wordt Croissant (kruising) genoemd. Op diverse Franstalige websites kun je meer informatie vinden over het dialect. Ik vond deze informatie hier.
"Ik spreek geen woord Frans..."
Zelfs wanneer je nog nooit één Franse les gevolgd hebt, gebruik je regelmatig Franse woorden of uitdrukkingen. In een volgend hoofdstuk noemen we wat Frans klinkende woorden, maar hier zijn een aantal in het Nederlands gebruikte woorden en uitdrukkingen:
  • C'est la vie  - zo is het leven
  • Rien ne va plus - niets gaat meer (gokterm, niemand kan meer inzetten)
  • Château Migraine - hoofdpijnwijn, slechte goedkope wijn
  • Comme ci, comme ça - zozo
  • Coûte que coûte - koste wat het kost
  • Déjà-vu - reeds gezien, het gevoel iets al eerder te hebben meegemaakt
  • Enfant terrible - persoon die anderen stoort met onconventioneel gedrag of werk (letterlijk: verschrikkelijk kind)
  • En passant - in het voorbijgaan
  • Femme fatale - aantrekkelijke vrouw die mannen in moeilijkheden brengt
  • Pur sang - raszuiver (letterlijk: zuiver bloed)
  • Vis-à-vis - onder vier ogen
Frans klinkende woorden

In het Nederlands hebben we diverse woorden die Frans lijken te zijn. Soms bestaan ze niet in het Frans of hebben ze een andere betekenis. Een paar voorbeelden van deze zogenaamde "valse vrienden":

  • bonbon is geen chocolade maar een "snoepje"
  • café betekent ook "koffie"
  • canne is geen "kan" maar een "stok"
  • capot is niet "stuk, defect" maar betekent "motorkap" of "mantel met kap"
  • cent betekent niet "cent" maar "honderd"; cent is centime
  • chagrin is geen chagrijn, maar "verdriet"
  • chat heeft niets met chatten te maken, want dat doet een "kat" niet
  • circulation kan ook "verkeer" betekenen
  • coffre is geen koffer, maar een "kluis" of "bagageruimte". Ook de "kofferbak" van de auto wordt "coffre" genoemd.
  • coin heef niets met het Engelse woord coin (munt) te maken; het is een "hoek". Een munt is een "jeton" of een "pièce".
  • comment betekent "hoe"; geen commentaar!
  • computer lijkt een mooi Frans woord, maar het juiste woord is "ordinateur"
  • de conducteur knipt geen kaartjes, maar is de "bestuurder" of "machinist"
  • courant is geen krant, maar betekent "(electrische) stroom" of "stroming" of "gewoon, alledaags" of "gebruikelijk"; een krant is een journal
  • dans betekent "binnen, in"
  • dur is niet "duur", maar "hard"
  • essence is niet "essentie", maar "benzine"
  • fond heeft niets met eten te maken, het is de "vloer, bodem" of "achtergrond"
  • four is een "oven"
  • garderobe betekent "kledingkast"
  • glace is geen "glas" maar "spiegel" of "ijs", glas is verre of vitre
  • hier betekent "gisteren"
  • horloge is een "klok, uurwerk", een horloge is een montre
  • infusion is geen "infuus", maar "thee"
  • je betekent "ik"
  • lac is geen "lak" maar een "meer"
  • lettre kan ook "brief" betekenen
  • lever betekent optillen
  • location is niet "locatie" maar "huur"
  • magazine is een "tijdschrift"
  • mer is geen "meer" maar een "zee"
  • milieu betekent "midden" of "onderwereld", het juiste woord is environnement
  • occasion kan ook "gelegenheid" betekenen
  • orange betekent oranje, maar ook sinasappel
  • ordinair heeft wel dezelfde betekenis, maar is veel minder negatief dan in het Nederlands. Het betekent "gewoontjes".
  • pain is geen Engelse "pijn", maar een Frans "brood"
  • perron is een "bordes"
  • plein is wel het juiste woord voor vol
  • pont is een "brug"
  • quartier is geen "kwartier" in de tijdsbetekenis, maar een "buurt" of een "stadswijk"
  • rare betekent "zeldzaam"
  • rein moet je in het Nederlands achterstevoren lezen: "nier"
  • une reine is een koningin
  • son is "geluid", maar het kan ook "zijn" of "haar" betekenen.
  • timbre kan op geluid betrekking hebben, maar kan ook een "postzegel" zijn
  • tom-pouce is geen gebakje, maar een "dwerg"
  • travailler heeft niets met het Engelse "reizen" te maken, maar betekent "werken"
  • uit een trombone komt weinig geluid, of maak jij muziek op een paperclip?
  • vent betekent "wind"
  • viande heeft niets met "vijand" te maken, maar betekent "vlees"
  • een vis koop je niet bij de visboer; het is een "schroef"; een Franse vis heet poisson
  • vol betekent niet "gevuld" maar "vlucht" of "diefstal"
  • en een spelletje Jeu-de-boules heet in het Frans pétanque